İran ile Amerika Birleşik Devletleri, Hürmüz Boğazı’nda yaşanabilecek olası askeri veya ticari denizcilik kaynaklı krizleri önlemek amacıyla doğrudan bir iletişim kanalı kurdu. Katar ve Pakistan’ın ortak açıklamasına göre, İsviçre’nin Bürgenstock kentinde düzenlenen Lucerne Gölü Zirvesi’nde gerçekleştirilen ilk üst düzey görüşmelerde taraflar, 14 maddelik Mutabakat Muhtırası kapsamında önemli ilerleme sağladı.

Ortak bildiride görüşmelerin “olumlu ve yapıcı bir atmosferde” geçtiği belirtilirken, nihai bir anlaşmaya 60 gün içinde ulaşılmasını hedefleyen bir yol haritası üzerinde uzlaşı sağlandığı ifade edildi. Anlaşmanın beşinci maddesi kapsamında İran, müzakerelerin sürdüğü 60 günlük dönemde Hürmüz Boğazı’ndan geçen ticari gemilerin güvenliğini sağlamayı ve geçişlerden herhangi bir ücret talep etmemeyi taahhüt etti. Ayrıca ticari gemi trafiğinin yeniden başlaması ve boğazdaki mayın temizleme faaliyetlerinin 30 gün içinde başlatılması öngörülüyor.

Hürmüz’ün Geleceği Tartışma Konusu

Mutabakat yalnızca geçici güvenlik düzenlemelerini değil, Hürmüz Boğazı’nın uzun vadeli yönetimine ilişkin yeni bir çerçeveyi de içeriyor. Buna göre İran’ın Umman ile görüşerek boğazın gelecekteki idaresi ve denizcilik hizmetlerinin uluslararası hukuk temelinde yeniden şekillendirilmesine yönelik müzakereler yürütmesi planlanıyor.

Ancak İran’ın baş müzakerecisinin yaptığı açıklama, taraflar arasındaki görüş ayrılıklarının tamamen giderilmediğini ortaya koydu. İranlı yetkili, “Boğazın yönetimi hiçbir zaman savaş öncesindeki yapısına dönmeyecek” diyerek Tahran’ın mevcut statükonun yeniden tesis edilmesine sıcak bakmadığını vurguladı.

Buna karşılık Umman Dışişleri Bakanı, İran ile yapılan temasların ardından “Uluslararası hukuka ve ücretsiz geçiş ilkesine bağlılığımızı teyit ettik” açıklamasında bulundu.

Diplomatik İlerleme Sahaya Yansımadı

Diplomatik temaslara rağmen Hürmüz Boğazı’ndaki operasyonel durum henüz normalleşmiş değil. İran’ın yarı resmi Fars Haber Ajansı, askeri kaynaklara dayandırdığı haberinde boğazın fiilen kapalı kaldığını ve Devrim Muhafızları Donanması’nın transit geçiş izinleri vermeyi sürdürmediğini bildirdi.

Haberde bu tutumun, İsrail’in Lübnan’daki operasyonlarını sürdürmesi ve ABD’nin ateşkes yükümlülüklerini tam olarak yerine getirmediği yönündeki İran değerlendirmesinden kaynaklandığı ifade edildi.

Piyasalar Temkinli

Küresel finans kuruluşu HSBC, müşterilerine gönderdiği değerlendirmede deniz taşımacılığında normalleşmenin siyasi gelişmelerin gerisinden geleceği uyarısında bulundu. Banka, kalıcı bir uzlaşma sağlanması, mayın temizleme çalışmalarının tamamlanması ve sigorta maliyetlerinin düşürülmesi gerektiğini belirterek, sektörün kısa vadede temkinli hareket edeceğini kaydetti.

HSBC ayrıca, bölgedeki belirsizliğin sona ermesi halinde stok yenileme faaliyetlerinin tanker piyasasına destek sağlayabileceğini ve İran yaptırımlarında olası bir gevşemenin petrol taşımacılığı talebini artırabileceğini değerlendirdi.

Tanker Trafiğinde Dalgalanma

Uluslararası gemi brokerliği şirketi BRS’nin haftalık tanker raporuna göre, boğazın geçen hafta yeniden açıldığı yönündeki açıklamaların ardından tanker trafiğinde belirgin bir artış yaşandı. Özellikle Orta Doğu Körfezi’nde bekleyen tankerlerin bölgeden ayrılmaya başlamasıyla çıkış yapan gemi sayısı giriş yapanların üzerine çıktı.

Hafta sonu boyunca 34 bin DWT üzerindeki 19 tanker bölgeden çıkarken yalnızca beş tanker giriş yaptı. Ancak Tahran’ın boğazın yeniden kapatıldığı yönündeki açıklaması sonrasında trafik yeniden yavaşladı.

Öte yandan, son gelişmeler çok büyük ham petrol tankerlerinin (VLCC) rotalarında da değişikliğe neden oldu. Güney Hint Okyanusu’nda seyreden çok sayıda tanker yönünü kuzeye çevirerek Umman açıklarında beklemeye başladı. Gemi takip verileri, Asya’dan dönen tankerlerin de Atlantik yerine yeniden Orta Doğu’ya yönelmeye başladığını gösteriyor.

TÜRK DENİZ MEDYA ÖZEL HABERİ