Clarksons Research verilerine göre, 2026’nın ilk dokuz ayında yalnızca 273 gemi hurdaya ayrılmak üzere satıldı. Küresel filonun yaklaşık yüzde 20’sini 20 yaş ve üzerindeki gemiler oluştururken, uzmanlar navlun piyasalarında yaşanabilecek olası bir düşüşün gemi sökümünü yeniden hızlandırabileceğine dikkat çekiyor.

Küresel deniz ticaret filosunda yaşlı gemi sayısı artarken, gemilerin hurdaya ayrılma hızındaki düşüş sektörün geleceğine ilişkin soru işaretlerini beraberinde getiriyor. Clarksons Research verilerine göre, 2026 yılının ilk dokuz ayında toplam 5,5 milyon gros ton (GT) kapasiteli 273 gemi söküm amacıyla satıldı. Yaklaşık 8 milyon dedveyt tona (DWT) karşılık gelen bu miktar, geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 13 geriledi. Söküm faaliyetleri, 2000’li ve 2010’lu yılların ortalamasının da yüzde 60 altında kaldı.

Gemi geri dönüşümündeki yavaşlama, dünya filosunun yaş ortalamasını yukarı çekiyor. Son beş yıldır küresel filo tonajının yıllık yüzde 0,5’inden daha azı hurdaya ayrılıyor. Bu oran, 2006-2008 dönemindeki denizcilik süper döngüsünde kaydedilen seviyelerin dahi altında bulunuyor. Söz konusu süreç, 1970’lerin başından bu yana görülen en uzun düşük söküm dönemlerinden biri olarak öne çıkıyor.

340 milyon GT’den fazla gemi 20 yaşın üzerinde

Gemi sökümündeki yavaşlamanın en belirgin sonucu, yaşlı gemi filosundaki hızlı büyüme oldu. Dünya genelinde 20 yaşını aşan gemilerin toplam tonajı 340 milyon GT’yi geçti. Son beş yılda yüzde 90 artan bu miktar, küresel filonun yaklaşık yüzde 20’sini oluşturuyor. 2021 yılında aynı oran yüzde 12 seviyesindeydi.

En az 25 yaşındaki gemilerin toplam tonajı 150 milyon GT’yi aşarken, 30 yaşını geride bırakan gemilerin tonajı da 68 milyon GT ile rekor seviyeye ulaştı. Böylece dünya filosunda uzun süredir hizmet veren gemilerin ağırlığı giderek artıyor.

Tanker ve konteyner gemilerinde yaşlanma dikkat çekiyor

Yaşlı gemi sorunu özellikle tanker filosunda belirginleşiyor. Tanker kapasitesinin yüzde 22’si 20 yaşın üzerindeyken, bu oran beş yıl önce yalnızca yüzde 8 seviyesindeydi.

Konteyner gemilerinde de benzer bir eğilim görülüyor. Filonun 20 yaşını aşan bölümünün oranı son beş yılda iki katına çıkarak yüzde 16’ya yükseldi. Buna karşılık, mevcut konteyner filosunun yüzde 40’ından fazlasına karşılık gelen büyüklükte bir yeni gemi sipariş defterinin bulunması, sektörde gelecekteki kapasite dengesi açısından önem taşıyor.

Dökme yük gemilerinde 20 yaş üzerindeki kapasitenin oranı yüzde 12, LNG taşıyıcılarında ise yüzde 10 seviyesinde bulunuyor.

Rekor navlun gelirleri gemilerin hurdaya ayrılmasını engelliyor

Gemi söküm faaliyetlerinin düşük seyretmesinde ekonomik koşullar belirleyici rol oynuyor. Hint alt kıtasındaki hurda çelik fiyatları bu yıl yüzde 20-25 yükselmesine rağmen, yüksek navlun gelirleri armatörlerin gemilerini hurdaya göndermek yerine işletmeye devam etmesini daha cazip hale getiriyor.

ClarkSea Endeksi’nin günlük 84 bin 951 dolarla tüm zamanların en yüksek seviyesine ulaşması, sektördeki güçlü gelir ortamını ortaya koyuyor. Bu koşullarda gemilerin ticari faaliyetlerini sürdürmesi veya ikinci el piyasasında satılması, hurdaya ayrılmalarına kıyasla daha avantajlı olabiliyor.

Clarksons’ın son geri dönüşüm piyasası değerlendirmesinde, 2026’nın başından bu yana hurdaya ayrılmak üzere satılan gemilerin toplam kapasitesinin 8,4 milyon DWT olduğu belirtildi. Rapora göre, Bangladeş ve Pakistan’da gemi alımlarına yönelik ilgi sürerken, Hindistan’daki geri dönüşüm tesisleri daha çok özel nitelikli gemilere yöneliyor.

“Son çeyrek bir sabır yarışına dönüşüyor”

Gemi alım satım sektöründe faaliyet gösteren GMS, son haftalık raporunda gemi geri dönüşüm piyasasındaki bekleyişe dikkat çekti.

Raporda, “Yılın son çeyreği bir sabır yarışına dönüşüyor. Gemi geri dönüşüm tesisleri alım yapabilecek kapasiteye ve isteğe sahip. Ancak armatörlerin elinde hâlâ navlun gelirleri, ikinci el satış alternatifleri ve zaman avantajı bulunuyor” değerlendirmesi yapıldı.

Bu tablo, geri dönüşüm tesisleri alım yapmaya hazır olsa da gemi sahiplerinin satış kararlarını ertelemeyi tercih ettiğini gösteriyor.

Navlun piyasasındaki olası düşüş sökümü hızlandırabilir

Küresel filoda biriken yaşlı gemi filosu, denizcilik piyasalarında ilerleyen dönemde önemli bir değişken haline gelebilir. Navlun gelirlerinin gerilemesi ve gemilerin ticari faaliyetlerinden elde edilen kazancın azalması durumunda, bugün işletilmeye devam edilen çok sayıda yaşlı geminin hurdaya ayrılması gündeme gelebilir.

Böyle bir gelişme, piyasadaki gemi arzını azaltarak kapasite fazlasının dengelenmesine katkı sağlayabilir. Ancak yüksek navlun gelirleri ve ikinci el piyasasındaki fırsatlar devam ettiği sürece, armatörlerin gemilerini filoda tutma eğiliminin sürmesi beklenebilir.

Gemi sökümündeki mevcut durgunluk, kısa vadede armatörlerin gelirlerini korumasına olanak tanırken, uzun vadede dünya filosundaki yaşlanmayı derinleştiriyor. Önümüzdeki dönemde navlun piyasalarının seyri, yaşlı gemilerin ne zaman ve hangi hızla geri dönüşüm sürecine gireceğini belirleyen temel unsurlardan biri olacak.