İran ve Ukrayna’daki savaşların enerji altyapısı ve petrol ürünleri ticareti üzerindeki etkisi giderek büyüyor. Rusya, Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri gibi önemli üreticilerden gelen arzın azalması, Avrupa ve ABD başta olmak üzere küresel dizel piyasasında fiyatları tarihi seviyelere taşıdı.

Avrupa’da dizel vadeli işlem fiyatları geçen hafta tüm zamanların en yüksek seviyesine çıktı. 2026 yılının başından bu yana fiyatların iki kattan fazla yükselmesi, küresel yakıt piyasasında arz endişelerinin ne kadar derinleştiğini ortaya koydu.

Arz sıkıntısının yalnızca üretim bölgeleriyle sınırlı kalmadığı, kritik deniz ticaret rotalarına da yayıldığı belirtiliyor. Özellikle Kızıldeniz’de yaşanan gelişmeler, Suudi Arabistan’ın dizel sevkiyatları açısından kritik önem taşıyor.

RAFİNERİLERDE KAPASİTE SINIRI

Orta Doğu ve Ukrayna’daki savaşlar, bölgedeki petrol rafinerilerini olumsuz etkilerken, dünyanın diğer bölgelerindeki rafineriler oluşan açığı kapatmak için yüksek kapasiteyle çalışıyor.

Uluslararası Enerji Ajansı’na (IEA) göre ABD’de rafineriler ağustos ayının sonlarında son sekiz yılın en yüksek kapasite kullanım seviyesine ulaştı.

Ancak rafinerilerin de sınırlarına yaklaşması, piyasadaki baskıyı artırıyor. IEA, küresel rafineri kapasitesinin önemli bölümünün zaten yoğun şekilde kullanıldığını ve bu nedenle önümüzdeki aylarda arzın daha da sıkılaşması durumunda fiyat artışlarını sınırlayacak seçeneklerin azaldığını belirtiyor.

ORTA DOĞU’DAN DİZEL İHRACATI YARI YARIYA AZALDI

Deniz taşımacılığı verileri, arz sıkıntısının boyutunu net biçimde ortaya koyuyor.

Orta Doğu’nun dizel ihracatı, mart-ağustos döneminde geçen yılın aynı dönemine kıyasla %50 azalarak günlük ortalama 800 bin varile geriledi.

Bu düşüş Avrupa açısından özellikle kritik. Çünkü Avrupa’nın 2025 yılında gerçekleştirdiği dizel ithalatının yaklaşık %41’i Orta Doğu’dan karşılanıyordu.

RUSYA’DAN GELEN ARZ DA KESİLDİ

Küresel dizel piyasasındaki baskının bir diğer önemli nedeni ise Rusya.

Ukrayna’nın Rusya’daki rafinerilere yönelik insansız hava aracı saldırıları nedeniyle rafineri üretiminin düşmesinin ardından Moskova, temmuz ayında dizel ihracatını yasakladı.

ABD’nin ardından dünyanın en büyük ikinci dizel ihracatçısı olan Rusya, daha önce Türkiye ve Brezilya gibi ülkelere önemli miktarlarda dizel tedarik ediyordu.

İhracat yasağı sonrasında bu ülkeler alternatif tedarik kaynaklarına yönelmek zorunda kaldı.

Avrupa’da ise stoklar alarm veriyor. Kıtanın önemli rafinaj ve depolama merkezi olan Amsterdam-Rotterdam-Anvers (ARA) bölgesindeki dizel stokları, 10 Eylül itibarıyla yılın bu dönemi için en düşük seviyelerden birine geriledi.

ABD’DE DİZEL 6 DOLARI AŞTI

Arz baskısının etkileri ABD piyasasında da açık şekilde görülüyor.

ABD’de ortalama perakende dizel fiyatı bu ay ilk kez galon başına 6 doların üzerine çıkarak rekor kırdı.

Rafineriler neredeyse tam kapasiteyle çalışmasına rağmen stoklar mevsimsel ortalamaların altında kalmaya devam ediyor.

ABD’nin dizel stokları geçen hafta yaklaşık 600 bin varil artarak 96,97 milyon varile yükseldi. Ancak mevcut stok seviyesi, eylül ayının ikinci haftası itibarıyla son beş yılın ortalamasının yaklaşık %15 altında bulunuyor.

ASYA’DA DA ARZ BASKISI HİSSEDİLİYOR

Küresel dizel piyasasındaki sıkışıklık Asya’ya da yansıyor.

Orta Doğu ve Rusya kaynaklı arz kesintileri nedeniyle Asya’da dizel fiyatları rekor seviyelere yakın seyrediyor. Bölgedeki önemli dizel göstergelerinden biri olan swap fiyatları, mart ayında varil başına 200 doların üzerine çıkarak rekor kırmıştı.

Fiyatlar daha sonra bir miktar gerilese de 18 Eylül itibarıyla yaklaşık 180 dolar/varil seviyesinde bulunuyor. Bu seviye, savaşlar öncesindeki fiyatların yaklaşık iki katına karşılık geliyor.

Çin’in dizel ihracatındaki düşüş de küresel arzı sıkılaştıran faktörlerden biri oldu. Hükümetin rafine petrol ürünleri ihracatına getirdiği sınırlamalar nedeniyle Çin’in nisan-haziran dönemindeki dizel sevkiyatları yıllık bazda %26 geriledi.

Buna karşın Çin’in dizel ihracatı ağustos ayında toparlanarak yaklaşık 2,5 yılın en yüksek seviyesine ulaştı ve günlük 320 bin varile çıktı.

TÜRK DENİZ MEDYA