Hürmüz Boğazı’nda sekizinci haftasına giren kriz süreci, küresel deniz taşımacılığı ve enerji piyasaları açısından ciddi bir belirsizlik kaynağı olmaya devam ediyor. Washington ve Tahran’dan gelen çelişkili geçiş ücreti önerileri, gemi sahipleri ve enerji şirketleri için hukuki ve ticari riskleri artırırken, bölgede normalleşme beklentilerini zayıflatıyor.

Çelişkili Mesajlar...

ABD Başkanı Donald Trump’ın kısa aralıklarla yaptığı açıklamalar, piyasadaki belirsizliği daha da artırdı. Trump, bir yandan ABD ile İran’ın geçiş ücretlerini “ortak bir girişim” olarak değerlendirebileceğini belirtirken, diğer yandan bu gelirlerin ABD tarafından alınmasının daha doğru olacağını savundu. Ancak İran’ın kendi ücretlendirme sistemini devreye almaya hazırlandığına dair haberlerin ardından Trump geri adım attı ve Tahran’a açık bir uyarıda bulundu.

İran’dan Ücretlendirme Planı

İran tarafı ise iki haftalık ateşkes sürecinde boğazdan geçen gemilerden, taşıdıkları petrol üzerinden varil başına 1 dolara denk gelen para ödemesi talep etmeyi planlıyor. Finans çevrelerine göre bu model, yıllık 70-90 milyar dolar arasında gelir potansiyeli taşıyor. Bu adım, yalnızca ekonomik değil, aynı zamanda hukuki tartışmaları da beraberinde getiriyor.

Uluslararası Hukuk Yorumları: “Boğazlar Ücretlendirilemez”

Avrupa Komisyonu ve Uluslararası Denizcilik Örgütü başta olmak üzere uluslararası kurumlar, Hürmüz Boğazı’ndan geçişin ücretsiz olması gerektiğini vurguluyor. Uzmanlara göre, uluslararası boğazlarda “transit geçiş hakkı” temel bir ilke ve bu hakkın ücretlendirilmesi tehlikeli bir emsal oluşturabilir.
 
Maliyetler ve Riskler Neler?

Sigorta primlerinde ciddi artış bekleniyor.
Şirketler yaptırım riski ile karşı karşıya kalabilir.
Sektör kaynakları, bu tür bir uygulamanın emsal niteliğinde olursa; yalnızca Hürmüz ile sınırlı kalmayabileceğini belirtiyor.

Gözler İslamabad’daki Kritik Görüşmelerde

ABD, İran arasında İslamabad’da başlaması planlanan görüşmeler, krizin seyrini belirleyecek önemli bir dönüm noktası olarak görülüyor. Ancak temel soru hâlâ yanıtsız: Hürmüz Boğazı’nı kim kontrol edecek ve bu kritik geçişten kim gelir elde edecek?

Uzmanlara göre mevcut tabloda en büyük sorun, fiziki güvenlikten ziyade hukuki ve ticari öngörülebilirliğin ortadan kalkması.

Gemi sahipleri net kurallar olmadan rotaya dönmek istemiyor.
Enerji şirketleri maliyet hesaplarını yapamıyor.
Sigorta piyasası riskleri fiyatlamakta zorlanıyor.

Bu nedenle kriz, sadece jeopolitik değil, aynı zamanda küresel ticaretin işleyişine dair bir test niteliği taşıyor.

TÜRK DENİZ MEDYA